Sabah dan Sarawak Ada Hak Imigresen Sendiri, Tapi Mengapa?
Mengapa Masuk Sabah dan Sarawak Perlu Pas Atau Passport? Pernah tak anda alami situasi pelik masa nak bercuti ke Sabah atau Sarawak, tiba-tiba kena tunjuk MyKad dan diberi pas lawatan macam nak masuk negara lain? Mesti ramai yang bertanya dalam hati, “Bukankah semua ni dalam Malaysia juga?”
Ya, betul. Sabah dan Sarawak adalah sebahagian daripada Malaysia. Tapi, dua-dua wilayah ini ada keistimewaan yang tak dimiliki oleh negeri-negeri di Semenanjung — termasuk kuasa untuk mengawal siapa yang boleh masuk ke negeri mereka.
Ini bukan hal pelik. Sebaliknya, ia berpunca daripada syarat yang telah termaktub dalam sejarah pembentukan Malaysia sendiri. Jom kita selami kisah di sebalik hak imigresen Sabah dan Sarawak ni, kenapa ia masih relevan dan penting sampai ke hari ini.
Perjanjian Malaysia 1963 (MA63): Asas Segala-Galanya
Untuk faham kenapa Sabah dan Sarawak ada kuasa imigresen sendiri, kita kena kembali ke tahun 1963. Pada masa tu, Malaysia belum pun wujud lagi.
Negara kita secara rasminya dibentuk pada 16 September 1963 melalui satu dokumen penting bernama Perjanjian Malaysia 1963, atau lebih dikenali sebagai MA63. Perjanjian ni melibatkan Persekutuan Tanah Melayu, Singapura (yang kemudiannya keluar), Sabah (dulu dikenali sebagai Borneo Utara) dan Sarawak.
Dalam perjanjian tersebut, termaktub beberapa syarat khas yang bertujuan melindungi kepentingan Sabah dan Sarawak. Antaranya termasuklah hak untuk mengawal imigresen — kuasa yang diberi secara rasmi dalam Seksyen 66 dan 67 Akta Imigresen 1959/63.
Selepas MA63 ditandatangani, undang-undang Malaysia pun diubah untuk memberi kuasa itu secara sah kepada kerajaan-kerajaan Sabah dan Sarawak. Peruntukan ini memperkukuh lagi kedudukan mereka dalam Persekutuan Malaysia sebagai wilayah yang mempunyai hak tertentu berbanding negeri-negeri lain.
Tujuan Perlindungan Identiti dan Autonomi
Waktu rundingan MA63, pemimpin tempatan dari Sabah dan Sarawak menyatakan kebimbangan mereka tentang kemungkinan hilangnya kuasa autonomi dan identiti budaya jika digabung secara total dengan Persekutuan Tanah Melayu.
Kedua-dua negeri ini penuh dengan pelbagai suku kaum, bahasa, dan adat resam — dari kaum Kadazan-Dusun, Bajau, Murut di Sabah, hinggalah ke Iban, Bidayuh dan Orang Ulu di Sarawak.
Jadi, untuk melindungi keunikan sosial, ekonomi dan budaya masyarakat mereka, diwujudkanlah kuasa imigresen sebagai satu bentuk kawalan. Ia bukan sahaja simbol kedaulatan negeri, tetapi satu langkah strategik untuk memastikan hak-hak istimewa tidak terhapus begitu sahaja selepas menyertai Malaysia.
Tak Boleh Masuk Suka Hati Walaupun Rakyat Malaysia
Pertama sekali, jangan terkejut kalau anda sebagai rakyat Malaysia dari Semenanjung, tak boleh bebas masuk ke Sabah dan Sarawak tanpa melalui prosedur tertentu.
Setiap kali anda ke negeri-negeri ini, walaupun hanya datang sebagai pelancong, anda perlu melalui pemeriksaan imigresen di pintu masuk. Biasanya, MyKad akan diimbas dan anda akan diberi slip lawatan — yang berfungsi sebagai bukti pendaftaran kehadiran anda di Sabah dan Sarawak. Walaupun tidak memerlukan pasport, pemeriksaan ini berfungsi sebagai langkah pengesahan identiti dan pemantauan tempoh lawatan mengikut prosedur khas yang ditetapkan.
Walaupun ia tidak seketat seperti di sempadan antarabangsa, Jabatan Imigresen Sabah dan Sarawak berhak menolak kemasukan individu dari luar negeri jika dianggap tidak sesuai berdasarkan faktor keselamatan, rekod jenayah atau tujuan lawatan yang mencurigakan. Prosedur ini merupakan sebahagian daripada mekanisme keselamatan untuk menjaga ketenteraman awam dan kesejahteraan negeri.
Melindungi Komuniti Tempatan dan Budaya Asal
Sabah dan Sarawak berbeza dengan negeri-negeri lain dari segi komposisi etnik, sejarah penjajahan, dan tahap pembangunan.
Dasar imigresen ini kekal relevan kerana ia turut memainkan peranan dalam melindungi hak-hak komuniti tempatan, termasuk orang asal seperti Kaum Iban, Dayak, Kadazan, Dusun dan banyak lagi. Komuniti ini bergantung kepada tanah adat, sistem sokongan kampung, dan struktur ekonomi yang unik yang masih kekal penting dalam kehidupan mereka hingga hari ini.
Kawalan imigresen membantu memastikan pembangunan ekonomi luar tidak mengancam struktur sosial dan budaya masyarakat asal. Ia juga memberi ruang kepada kerajaan negeri untuk menggubal dasar pembangunan yang lebih bersesuaian dengan keperluan penduduk negeri masing-masing.
Bukan Sekadar Garisan Sempadan, Tapi Lambang Identiti
Bukan semua orang tahu yang kita, sebagai rakyat Malaysia pun, kena “masuk dengan izin” kalau mahu ke Sabah atau Sarawak. Tapi sekarang anda dah tahu — ini bukan soal birokrasi semata-mata.
Ia mengingatkan kita bahawa negara kita dibina atas semangat kerjasama yang menghormati identiti dan keistimewaan setiap wilayah. Sabah dan Sarawak bukan sekadar dua lagi negeri Malaysia — tetapi wilayah yang diberikan ruang untuk mengekalkan cara hidup, budaya, dan ekonomi mereka dalam acuan sendiri.
Bila ditanya lagi kenapa dua negeri ini ada “border” sendiri — jawapannya ada dalam sejarah, ada dalam perjanjian, dan yang paling penting, ada dalam keperluan untuk memastikan keadilan, keseimbangan dan rasa hormat dalam sebuah negara yang pelbagai tetapi bersatu.
Sebagai rakyat Malaysia, memahami perbezaan yang membentuk negara kita ini akan menjadikan kita lebih peka, berempati dan bersatu.
