Sejarah Ringkas Cadangan Persekutuan Borneo Utara 1957
Ini Sejarah Ringkas Usaha Penyatuan Wilayah Borneo 1957. Pada tahun 1957, kerajaan British mula mengutamakan idea untuk mengukuhkan hubungan antara wilayah-wilayah Borneo. Langkah ini dilihat sebagai usaha untuk meningkatkan kesedaran politik dalam kalangan rakyat Borneo dan menggalakkan integrasi antara tiga wilayah utama: Sarawak, British North Borneo, dan Brunei.
Pada mulanya, beberapa inisiatif telah diambil untuk mencapai kesepakatan antara ketiga-tiga wilayah ini. Gabenor Sarawak, Sir Anthony Abell, pernah menyuarakan bahawa adalah lebih baik bagi tiga wilayah Borneo untuk “mencari jalan penyelesaian sendiri”.
Jawatankuasa diadakan untuk bincangkan cadangan integrasi
Begitu juga, Gabenor British North Borneo, Sir Roland Turnbull, menyatakan bahawa selama lima tahun, satu jawatankuasa antara wilayah telah diadakan secara berkala untuk membincangkan cadangan integrasi yang meliputi aspek seperti kewangan, kehakiman, kajian geografi, dan pengurusan penerbangan awam.
Pada 7 Julai 1958, kedua-dua gabenor menyampaikan secara serentak di Radio Sarawak dan Radio Sabah satu rangka rancangan untuk mengukuhkan kerjasama antara wilayah-wilayah tersebut. Cadangan yang dikemukakan adalah untuk membentuk sebuah persekutuan longgar di mana setiap wilayah akan mengekalkan autonomi ke atas pendapatan dan perbelanjaan masing-masing. Manakala, kerajaan pusat akan mengawal aspek pertahanan, hubungan luar, komunikasi serta keselamatan dalam negeri.
Walaupun konsep cadangan persekutuan ini menarik, ia turut mengundang beberapa persoalan disebabkan perbezaan status politik ketiga-tiga wilayah. Brunei, sebagai sebuah protektorat British, berbeza dengan Sarawak dan British North Borneo yang berstatus jajahan. Isu pengurusan bajet dan penubuhan ketua persekutuan yang diutamakan daripada pegawai kolonial menimbulkan cabaran dalam mencapai kesepakatan yang menyeluruh.
Walaupun kumpulan politik di ketiga-tiga wilayah secara amnya menyokong idea ini, kerajaan Brunei secara rasmi menolak cadangan tersebut dan memilih untuk kekal berpegang pada prinsip tidak menjadi koloni. Pengumuman oleh Sultan Brunei semasa Persidangan Antara Wilayah ke-9 pada tahun 1958 menekankan bahawa Brunei bukanlah sekadar sebahagian daripada persekutuan, sekaligus memadamkan segala harapan untuk pembentukan Persekutuan Borneo Utara.
Cadangan ini, walaupun tidak tercapai, telah meninggalkan sejarah penting dalam usaha mencari penyatuan dan kerjasama antara wilayah di Borneo, sekaligus mencerminkan semangat mencari identiti dan kemajuan bersama.
Sumber:
1. J R Angel, Thesis, The Proposed Federation of Sarawak, North Borneo and Brunei – The Development and Decline of the British Borneo Concept (1963)
2. Prof D.S. Ranjit Singh, Brunei 1839-1983-The Problems of Political Survival (1984)
3. BA Hussainmiya and Nicholas Tarling, Brunei: Tradition of Monarchic Culture and History (2011)
